brainspark EN

Startpunt ADHD of autisme

Ben je jezelf beginnen afvragen of je mogelijks ADHD en/of autisme zou kunnen hebben? Dit is je startpunt. Laten we samen de belangrijke vragen/check-ins overlopen die daarbij horen.

We beginnen met drie vragen:

  • Is het wel ADHD of autisme?
  • Is een diagnose een meerwaarde?
  • Ik heb een diagnose. Wat nu?

STAP 01

Is het wel ADHD of autisme?

Het is belangrijk om te weten dat een neurodivergent beeld na diagnostische verduidelijking toch vanuit een andere diagnose wordt verklaard, of door gelijktijdige aanwezigheid van andere diagnosen gecompliceerd kan worden.

ADHD en autisme beelden kunnen soms beter verklaard worden door:

  • Diepe emotieregulatie patronen en coping/defensies om om te gaan met stress en triggers. Zo kan een cPTSD beeld bijvoorbeeld zich voordoen als zowel ADHD en/of autisme.
  • Hoogbegaafdheid kan een autisme of ADHD beeld sterk benaderen.
  • Een lage sociaal-emotionele leeftijd kan nagenoeg alle autismekenmerken nabootsen. Dit is het meest relevant bij jongvolwassenen en cliënten met ernstig chronisch trauma.
  • Angsten, OCD en depressies dienen uitgesloten te worden als differentiaal diagnose of comorbiditeit.
  • Afhankelijkheid van bepaalde middelen kan ook een neurodivergent beeld nabootsen.

Deze lijst als niet conclusief voorbeeld van waarom een grondige diagnostiek belangrijk is. De onmiddellijke conclusie dat iemand ADHD of autisme heeft, is door deze complexiteit niet mogelijk.

STAP 02

Is een diagnose een meerwaarde?

Voordelen

  • Toegang tot zorg: een diagnose is noodzakelijk voor het aanvragen van bepaalde (gespecialiseerde) vormen van zorg.
  • Duidelijkheid: geeft diepgaand inzicht in de oorsprong van de klachten.
  • Uitklaring van problematiek: helpt bepalen of de klachten wellicht beter verklaard worden door een andere diagnose.
  • Therapeutische impact: kan positief bijdragen aan het zelfbeeld en helpt om het verleden beter te begrijpen en te plaatsen.
  • Attestering: biedt een officiële verklaring binnen de eigen context (en specifieke omgevingen) om noden en grenzen aan te geven.

Nadelen

  • Kosten: diagnostiek kan duur zijn; de prijzen lopen soms op tot boven de €1000.
  • Ongenuanceerde diagnostiek: de diagnostiek is niet altijd volledig nauwkeurig of specifiek genoeg afgestemd op het unieke individu.
  • Vervolgzorg: na het stellen van de diagnose moet de eigenlijke zorg- en behandelingsstructuur nog volledig worden opgestart.
  • Risico's in specifieke contexten: het delen van de diagnose is niet altijd raadzaam (bijvoorbeeld in bepaalde werksettings), waar een label zoals ADHD of autisme in sommige gevallen nadelig kan uitpakken voor de cliënt.

Indien de voordelen sterker doorwegen, is een doorverwijzing naar een diagnostisch centrum aan de orde: Het Landschap toont waar dat kan.

Het Landschapoverstap · diagnostiek & uitklaring

STAP 03

Oppuntstelling van de zorg en behandeling

Er komt veel kijken bij de zorgopbouw. Alles dient op maat van het individu afgestemd te worden. Onderstaande domeinen tonen wat mogelijk is; het is aan de patiënt, diens context en de behandelaar om in te schatten wat een meerwaarde is.

Essentieel bij iedereen met ADHD en/of autisme

  • Aandacht voor toelichting aan de cliënt én diens systeem (psycho-educatie).
  • Parenting support (indien van toepassing).
  • Inzetten op zelfzorg: goed slapen, eten, bewegen, dagstructuur, pacing en ontspanning.
  • Uitdrukkelijke aandacht voor energie gevers en voldoende tijd om te ontprikkelen.
  • Leren inschatten, herkennen en communiceren van eigen grenzen en noden.

Soms aangewezen: medicatie

  • Altijd in nauw overleg met een (huis)arts of psychiater om voor- en nadelen af te wegen.
  • Behandelen van comorbide psychiatrische symptomen (zoals internaliserende klachten).
Specifiek bij autisme

Voor autisme zelf bestaat geen medicatie, enkel supportieve behandeling van sommige symptomen of van comorbiditeit.

Specifiek bij ADHD

ADHD heeft wel medicatie, met sterk behandeleffect. Ik beschouw het als een medische fout als ik het zelf niet voorstel aan mijn patiënt, maar omgekeerd is er uiteraard geen noodzaak voor de cliënt om het te gebruiken. De behandeling kan ook erg effectief zijn als deze geheel niet-medicamenteus is.

Daginvulling & participatie

  • Opstart GTB-traject of gericht overleg met de werkgever, om samen af te stemmen wat werkbaar is binnen het werkcircuit.
  • Vrijwilligerswerk als laagdrempelige, betekenisvolle daginvulling en opstap naar meer.
  • Aanpassingen voor studenten in de opleiding (o.a. via de dienst studentenvoorzieningen / faciliteiten / aanvraag met VLOR-formulier).
  • Hobby's en vrijetijdsbesteding (bijv. (w)onderweg).
  • De Herstelacademie: laagdrempelige vormingen rond herstel en veerkracht, zonder verwijzing, open voor iedereen.
  • Psychosociaal revalidatiecentra gericht op (her)integratie in werk en samenleving, zoals De Keerkring in het Antwerpse.
  • Algemeen toegankelijke ambulante/mobiele ondersteuning: CAW (ambulante of mobiele begeleiding), en de dienst maatschappelijk werk bij het OCMW biedt ook mobiele begeleiding aan huis.
  • Ondersteuning bij transport (Minder Mobielen Centrale, gehandicaptenkaart).
Specifiek bij autisme
  • BUSO type 9 (aanbod tot 21 jaar).
  • Dagcentra (bijv. Begeleidingscentrum voor personen met autisme te Mechelen).
  • Autismespecifieke ambulante/mobiele ondersteuning via RTH (Rechtstreeks Toegankelijke Hulp) of niet-RTH (te betalen via PVB of PAB), bijv. Katrinahof, Mobilant en Oikonde bieden beide vormen aan.
Vind dagbesteding & ontmoeting op Het Landschap →overstap · dagbestedingschool & werk →overstap · school & werk

Financiële ondersteuning

Te overwegen bij zowel ADHD als autisme:

  • Aanvraag bij de FOD Sociale Zekerheid: IVT (Inkomensvervangende Tegemoetkoming) en IT (Integratietegemoetkoming), op basis van de impact op het functioneren.
  • Verhoogd Groeipakket (voor ouders van een kind met een ondersteuningsnood).
  • Terugbetalingen en tegemoetkomingen via de mutualiteit.
Vooral bij autisme (en andere erkende stoornissen)
  • Erkenning als persoon met een handicap bij het VAPH, en van daaruit een Persoonsvolgend Budget (PVB) of Persoonlijk Assistentiebudget (PAB) en het Zorgbudget voor mensen met een handicap.
  • Let op: een PVB steunt op erkenning als persoon met een handicap én een stoornis uit een beperkte lijst. Autisme (ASS) valt daar doorgaans onder; ADHD als op zichzelf staande psychische stoornis geeft in de regel géén recht op een PVB. Bij comorbiditeit wordt elk beeld apart beoordeeld.