NL EN

Autistic SPACE

SPACE helpt afstemmen op wat iemand met autisme nodig heeft

Een eenvoudig model om samen te ontdekken wat een autistisch persoon nodig heeft. Het kan in allerlei settings als houvast en taal ingezet worden. Hier vind je een korte uitleg, een ideeënlijst en een SPACE-paspoort om in te vullen en mee te nemen.

Wat is SPACE?

SPACE werd ontwikkeld door Mary Doherty, Sue McCowan en Sebastian Shaw, autistische artsen en onderzoekers van Autistic Doctors International. Het model werd gemaakt voor de gezondheidszorg, maar werkt net zo goed op school, op het werk of thuis. Eerlijk gezegd, hoewel het ontwikkeld is om mensen met autisme te helpen ondersteunen, zie ik er de meerwaarde van in voor iedereen die zich herkent in onderstaande noden. Persoonlijk sta ik achter het gebruik ervan als deel van universal design.

SPACE staat voor vijf dingen waar je samen naar kan kijken:

Het SPACE-model: het woord Autistische als dak, vijf pijlers (Sensorische behoeften, Voorspelbaarheid, Acceptatie, Communicatie, Empathie) en een basis met drie soorten ruimte. Hieronder staat dezelfde uitleg als tekst.

ADI (Autistic Doctors International) approved translation

Het SPACE-model in het Nederlands. Dezelfde uitleg staat hieronder als tekst.
  • Sensorische behoeften

    Hoe reageer je op licht, geluid, geur, smaak, aanraking, temperatuur of signalen uit je eigen lichaam? Wat is te veel, en wat heb je juist nodig?

  • Voorspelbaarheid

    Weten wat er gaat gebeuren, waar, wanneer en met wie. En wat er van je verwacht wordt.

  • Acceptatie

    Ruimte om jezelf te zijn, serieus genomen worden, en aandacht voor de woorden die we over autisme gebruiken.

  • Communicatie

    Communiceren op de manier die voor jou werkt: praten, schrijven, een app of AAC (augmentatieve en alternatieve communicatie), gebaren of beelden. Duidelijke taal helpt iedereen.

  • Empathie

    Elkaar begrijpen, in twee richtingen. Vragen in plaats van invullen voor een ander.

SPACE betekent ook ruimte

Fysiek

Een rustige plek, afstand, niet onverwacht aangeraakt worden.

Voor verwerking

Tijd om informatie te verwerken, na te denken en een besluit te nemen.

Emotioneel

Gevoelens mogen er zijn, zonder dat er meteen een oplossing moet komen.

Iedereen is anders, en wat je nodig hebt kan veranderen. Er bestaat geen aanpassing die voor elke autistische persoon werkt. SPACE helpt om samen uit te zoeken wat voor jou past.

Zo kun je het gebruiken

Er zijn twee bladen. De ideeënlijst is om inspiratie op te doen; die blijft thuis. Het SPACE-paspoort vul je in en neem je mee.

  1. Zoek inspiratie als je wil

    Lees de ideeënlijst en vink aan wat je herkent. Je hoeft niet alles te lezen.

  2. Vul je SPACE-paspoort in

    Schrijf in je eigen woorden wat voor jou belangrijk is. Begin met de drie belangrijkste dingen. Je mag het samen met iemand doen.

  3. Neem het mee

    Naar de huisarts, het ziekenhuis, de tandarts, school, werk of een andere dienst. Geef het aan wie je helpt, gebruik het als houvast om je voor te stellen, of lees het samen.

  4. Pas het aan wanneer je wil

    Wat vandaag klopt, kan morgen anders zijn. Vul gerust een nieuw paspoort in.

Downloads

Om mee te nemen · 1 pagina A4, liggend

SPACE-paspoort

Een blanco blad om in te vullen: over jou, de vijf letters van SPACE, en plek, tijd en rust.

Download het paspoort (PDF, 99 kB)

Voor inspiratie · 2 pagina's A4

SPACE-ideeënlijst

Ideeën per letter om aan te vinken. Handig als je niet goed weet wat je in je paspoort kan schrijven.

Download de ideeënlijst (PDF, 158 kB)

Printen: kies A4 en ware grootte (100%). Zwart-wit printen gaat ook.

Voor wie?

Ben je autistisch?

Vul je paspoort thuis in, in je eigen tempo. Neem het mee naar een afspraak. Jij beslist wat je deelt.

Ben je ouder of naaste?

Vul het samen in, met de persoon zelf. Vraag wat klopt, en vul niet in voor een ander.

Ben je hulpverlener, leerkracht of werkgever?

Vraag of iemand een SPACE-paspoort heeft, en lees het samen. Kijk met SPACE ook naar je eigen plek: licht, geluid, wachttijd, hoe je uitnodigt. Hang het model op.

Bronnen en makers

  • Doherty M, McCowan S, Shaw SCK. Autistic SPACE: a novel framework for meeting the needs of autistic people in healthcare settings. Br J Hosp Med 2023;84(4). doi:10.12968/hmed.2023.0006
  • Nederlandse uitwerking door Jeroen Dewinter, Alvin van Asselt, Marcia Verhulst, Els Van Beneden en Aileen Doyle, met toestemming van Autistic Doctors International.
  • Lees binnenkort ook ons artikel over SPACE in Autisme Magazine van de Nederlandse Vereniging voor Autisme (laatste nummer van 2026).
  • Het SPACE-model valt onder de licentie CC BY-NC 4.0: je mag het vrij delen en gebruiken, met bronvermelding en niet commercieel.